ترا * ( مِنَ الشَّيْطانِ ) * از جانب شيطان * ( نَزْغٌ ) * نخسى و وسوسهء بر خلاف آنچه تو را فرموده اند نزغ در اصل لغة بمعنى نخس و غرور است كه آن عبارت از سر انگشت به كسى زدن است و فرو بردن مثل سر چوب و سوزن ملخص معنى آنست كه اگر شيطان در صدد وسوسه شود و خواهد كه تو را بر غضب دارد و منع ملاطفت و ملايمت تو نمايد نسبت به كسانى كه ايذا و آزار به تو رسانيده باشند * ( فَاسْتَعِذْ بِاللَّه ) * پس پناه گير به خدا از شر او تا تو را از مكر وسوسهء او نگه دارد از بعضى علما مرويست كه نزغ اول وسوسه است و مس نيست مگر بعد از تمكين و لهذا حقتعالى اول را نسبت بر پيغمبر داد و فرمود كه * ( وَإِمَّا يَنْزَغَنَّكَ ) * و ثانى را براى ساير مردمان كه إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ و نزد بعضى صورت خطاب با آن حضرت است و مراد امتند چه آن حضرت از وساوس شيطانى و تسويلات نفسانى محفوظ و معصوم است پس با هر يك از امت ميگويد كه چون وسوسهء شيطانى تو را از جاى بر انگيزاند و تو را بر خلاف مامور دارد پس پناه گير به خدا * ( إِنَّه ) * بدرستى كه خداى * ( سَمِيعٌ ) * شنواست استعاذهء تو را * ( عَلِيمٌ ) * دانا است به آن چه صلاح امر تو در آن است و به جهت اين تو را باستعاذه امر مىكند يا سميع است باقوال آنكه اذيت به تو مىرساند و عليم است بافعال او پس وى را بر آن مجازات خواهد داد و اعانت تو خواهد كرد بانتقام از او آن گه در بيان حال متقيان ميفرمايد كه * ( إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا ) * بدرستى كه آنان كه پرهيز كرده‌اند از شرك و معاصى يا ترسيدن از حق تعالى * ( إِذا مَسَّهُمْ ) * چون مس كند و برسد بديشان * ( طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ ) * وسوسه و مكرى بديشان فرود آينده در خواطر از جانب شيطان اشتقاق آن از طيف است يعنى فرود آمدن چيزى در خيال و يا ماخوذ است از طوف يعنى چون برسد بايشان وسوسهء احاطه كننده و دور نماينده گرداگرد ايشان * ( تَذَكَّرُوا ) * ياد كنند خداى را و از وعيد او انديشه نمايند * ( فَإِذا هُمْ مُبْصِرُونَ ) * پس ايشان بينندگان باشند راه صواب را به جهت تذكر مواقع خطا و مكايد شيطان دغا پس محترز شوند و پيروى او نه كنند مجاهد گفته كه اينها آن كسانى باشند كه خواهند معصيتى كنند پس خداى را ياد كنند و ترك آن نمايند و در رشد و صلاح خود نظر كرده پيرو حق شوند آيه براى تاكيد و تقرير ما قبل است و مراد بشيطان جنس است و لهذا ضمير جمع را بر آن راجع داشته و فرموده كه * ( وَإِخْوانُهُمْ ) * و برادران شيطان يعنى كافران كه نمىپرهيزند از وسوسه و نمىترسند از خداى * ( يَمُدُّونَهُمْ ) * ميكشد شياطين ايشان را * ( فِي الغَيِّ ) * در گمراهى و غوايت بتزيين مناهى در نظر